Албан ёсны цахим хуудас
ӨВӨРХАНГАЙ АЙМАГ ҮҮСЭН БАЙГУУЛАГДСАН ТҮҮХ, ТОВЧ ЗАМНАЛ

Өвөрхангай аймаг нь БНМАУ-ын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1931 оны 02 дугаар сарын 18-ны өдрийн 05 дугаар тогтоолоор тухайн үеиййн Цэцэрлэг мандал уулын аймгийн гол хошуудаас одоогийн Өвөрхангай, Баянхонгор аймгийн нутаг дэвсгэрийг хамарсан 31 сумтай Түйн голын Цагаан эрэгт төвлөрүүлж нэг том аймаг болон анх байгуулагдсан түүхтэй. 1934 онд аймгийн төвийг одоогийн Арвайхээр хотод төвлөрүүлж, 1942 оноос одоогийн Баянхонгор аймгийн зарим сумдыг Архангай, Завхан аймгуудад шилжүүлэн, Архангай аймгаас одоогийн Өвөрхангай аймгийн Хархорин, Хужирт, Бат-Өлзий, Бүрд, Баян-Өндөр, Төв аймгийн Эрдэнэсант сумдыг нэгтгэн шинэчлэн зохион байгуулжээ. Өвөрхангай аймгийн ард түмэн анх байгуулагдсан цагаасаа эхлэн ардын төрөө дэмжин хүрээлж аймаг, сумаа байгуулан бэхжүүлж хөгжүүлэхэд сэтгэл зоригоо нэгтгэн зүтгэсний үр дүнд орон нутгийн захиргаад богино хугацаанд цэгцрэн, сургууль, хүн, малын эмнэлэг, хоршоо худалдаа, артель, хоршооллууд анхлан байгуулагдаж төрийн бодлого, шийдвэрийг амжилттай хэрэгжүүлсэн юм.

ГАЗАР ЗҮЙН НӨХЦӨЛ 

    Аймгийн нийт нутаг дэвсгэрийн хэмжээ 63.5 мянган км.кв, хойноос урагшаа 385 км, зүүнээс баруун хил хүртэл 310 км, улсын нийслэл Улаанбаатар хотоос 430 км зайд оршдог. Нутгийн хойд хэсэгт Хангайн нурууны, өмнө хэсгээр нь Алтай нурууны салбар уулстай, аймгийн нийт нутгийн 23.0 хувь нь хангайн, 28.2 хувь нь тал хээрийн, 48.8 хувь нь говийн бүсэд оршдог. Өвөрхангай аймаг нь Монгол улсын  төв  хэсэгт  Архангай, Булган, Баянхонгор, Төв, Дундговь, Өмнөговь  аймгуудтай хиллэдэг.  Газар зүйн байрлалаар далайн  түвшнээс 1813 метрт өргөгдсөн, 102 градус 47 минутын уртраг 46 градус 16 минутын өргөрөгт, хойноос  урагшаа 385 км, зүүнээс баруун хил хүртэл 310 км үргэлжилнэ.

     Орхоны хөндийн түүх, соёлын дурсгалт газрууд, үзэсгэлэнт Орхоны улаан цутгалан, Хүйсийн найман нуур, Нутгийн минь сахиус тэнгэр болсон Баруун, Зүүн хайрхан, Дөлгөөн, Батхаан, Ханхөгшин, Зүүн богд Ханбаян, Хангайн овоо, Авзага, Хонгор хайрхан зэрэг хийморь түшсэн уул нурууд, хишиг буянтай рашаан ус, ой мод, эрдэнэт сүрэг багширсан гурван бүсийн тэгш сайхан нутаг, эртний түүхт Хархорум, Монголын төв цэг, Өндөр гэгээн Занабазарыг хаан ширээнд залж даахийг үргээсэн Ширээт цагаан нуур, номын бясалгалт газар Төвхөн хийд зэрэг нутгийн гоо үзэсгэлэнт байгаль олонтой билээ.

     Аймгийн төвөөс баруун тийш орших “Баян толгой”-д байгуулсан Монгол түмний Морины их шүтээн цогцолбороор мөн бахархан шүтдэг.

БИДНИЙ БАХАРХАЛ

Монгол улсаа хөгжүүлэхэд Өвөрхангай аймгаас төрөн гарсан Богд хаант Монгол Улсын анхны Ерөнхий сайд Т.Намнансүрэн, Улсын Бага хурлын анхны дарга П.Гэндэн, МАХН-ын Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга Ж.Лхүмбэ, Монгол Улсын сайд С.Довчин, Ч.Чойдогсүрэн, Г.Даншийцоодол, Ж.Сэнгэдорж нарын зэрэг эх оронч олон хөвгүүд ардын төр, засгаа бэхжүүлэхэд амь бие хайргүй зүтгэж тэмцэж явав.

Харийн түрэмгийлэгчдээс эх орноо хамгаалах, эх орны дайны жилүүдэд анд Зөвлөлтийн ард түмний тэмцлийг дэмжих, Японы түрэмгийлэгчдээс хөрш Хятад орныг чөлөөлөх үйлсэд Өвөрхангайчууд Монголын ард түмнийхээ хамт баатарлагаар тэмцэж Монгол Улсын баатар Л.Аюуш, эх оронч Д.Дашдондог нарын зэрэг олон арван баатар зоригтнуудын гавьяагаар ялалт, амжилтыг авч ирэлцсэн түүхтэй эрэлхэг гавьяатай ард түмэн билээ.

Социалист нийгмээс ардчилсан нийгэмд шилжих өөрчлөлт, хөдөлгөөн өрнөж, хүн амын эрүүл мэндийг хамгаалах, бүх нийтийг бүрэн ба бүрэн бус дунд боловсролтой болгох, соёл урлагийг хөгжүүлэхэд үлэмж их амжилт олсон юм. Тухайлбал: Монголын соёл, боловсрол, урлагийг хөгжүүлэхэд жинтэй хувь нэмэр оруулсан ардын жүжигчин, төрийн хошой шагналт Н.Жанцанноров, яруу найрагч Ц.Гайтав, төрийн шагналт, ардын уран зохиолч Д.Пүрэвдорж, НҮБ-ын элч дуучин Т.Ариунаа, уран сийлбэрч Л.Чуваамид, ардын зураач А.Сэнгэцохио, нэрт эрдэмтэн Чой.Лувсанжав, П.Хорлоо, математикч Г.Дашдорж, нобелийн шагналт эрдэмтэн Жаргал,  алдарт уртын дуучин Нямлхагва, МУГЖ Ө.Базарбат, Д.Баттөмөр, Г.Очирбат, Д.Түвшинжаргал, С.Цоодол нар энэ нутаг уснаас төрсөн бөлгөө.

 Олноо алдаршиж онцгойрон тодорсон Их монгол Шаравжамц, дархан аварга Дашдоржийн Цэрэнтогтох, дэлхийн аварга Зэвэгийн Ойдов, Мэндийн Хойлогдорж, ардын багш ах дүү хоёр Чимидбазарын Дамдиншарав, Насантогтох, сумогийн их аварга Долгорсүрэнгийн Давгадорж нар нь Өвөрхангай аймгийн төдийгүй дэлхийн спортын салбарын бахархал билээ.

2018-05-10 16:43:21